صنعت برهان است . چه بسا ممكن است حرفهاى خطابى شاعران و سخنوران و دانشمندان و حتى انبياء و ائمه عليهم السّلام براى ديگران مشبته شده و مردم آن را به حساب برهانيات بگذارند . حتى در خود قرآن هم حرف خطابى پيش آمده است . لذا در مرحله اول بايد آيات خطابى قرآن كريم را از آيات برهانى قرآن جدا كرد . براى اين مقصود بايد آن فصل منطقى در مشاركت حد و برهان در حدود را به دقت مورد بررسى قرار داد . جناب ملا هادى سبزوارى در جلد اول منطق منظومه خود اين فصل را با عنوان ؛ غوص في مشاركة الحد و البرهان في الحدود و اشتمال الحدود على العلل الاربع كلّا و بعضا ، مطرح نمودند « 1 » . حضرت علامه حسن‌زاده آملى روحي فداه در تعليقهء آن عبارت منظومه مىفرمايند : يجب على الغواص في بحر المعارف ان يهتمّ بهذا الغوص اشد اهتمام لعظم الخطر في ذلك لكي يقتني اللآلي الغالية فيرتقي إلى الحيوة المريحة العالية في عيشة راضية ، يعنى بر كسى كه در درياى معارف به غوّاصى پرداخته واجب است كه به اين غوص اهتمام شديدترى داشته باشد بخاطر خطر بزرگى كه در آن موجود است تا بدين طريق به درهاى گرانبهايى دست يابد و به حيات عالى شادمانى ارتقاء يابد . اگر انسان محصّل اين غوص را به دقت طى كند در تفكيك اقناعيات و برهانيات در لسان بزرگان اعم از معصومين و غير معصومين ، بسيار موفق خواهد بود و در مقابل مطلع نبودن از آن ، محصّل را در بسيارى از جاها دچار مشكل مىكند . و لذا وقتى پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آيهء إِذا مُزِّقْتُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍ إِنَّكُمْ لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ « 2 » را براى مردم تلاوت نمود ، بسيارى از مردم تعجب كردند و حتى عده‌اى حضرت را منكر شدند ، تا جائى كه در مجالس خود اين آيه را از قول پيامبر با لحنى خاص و

--> ( 1 ) . شرح منظومه سبزوارى با تعليقات استاد حسن‌زاده آملى ، نشر ناب ، ص 208 ، ج 1 . ( 2 ) . سباء / 7 : پس از آنكه مرديد و ذرات جسمتان متفرق شد و پراكنده گرديد ، از نو زنده خواهيد شد .